یاداشت

ديپلمه‌هاي بي‌پناه(كتايون مصري) ۱۳۸۸ هفدهم بهمن - 9:12

آنها كه اين روزها گرد پيري بر مو و محاسنشان نشسته است، گاه به افق خيره مي‌شوند و به ياد مي‌آورند كه روزي روزگاري اگر جواني، مدارج علمي را طي مي‌كرد و موفق به دريافت مدرك ديپلم مي‌شد به چنان جايگاهي دست مي‌يافت كه بسياري از ادارات و سازمان‌ها براي نشستن بر كرسي رياست به او بفرما مي‌زدند.

اين روزها «ديپلم متوسطه» يعني آغاز راهي دشوار براي ورود به دانشگاه، يعني حركت از نقطه صفر براي فراگيري فن و مهارتي جديد، يعني شروع رقابتي سنگين براي پيدا كردن يك آب باريكه و...

مشكل از كجاست؟ فرصت‌هاي ناچيز شغلي، كاهش ارزش مدارك تحصيلي، زياد شدن دارندگان مدارك ليسانس و فوق‌ليسانس يا شايد همه موارد؟

گزينه همه موارد نشان مي‌دهد كه نه تنها در ايران كه در تمام دنيا رشد جمعيت در افزايش رغبت به ادامه تحصيل موثر است. فشار اقتصادي بر دولت‌ها در رشد آمار بيكاران بخصوص در كشورهاي در حال توسعه شايد ابتدايي‌ترين علت بروز اين مشكلات باشد.

اما همان كساني كه از گذشته خاطره نقل مي‌كنند، گاه به شوخي و گاه به جدي به «ارزش ديپلم خاك گرفته آن روزگار را بيش از دانشنامه‌هاي ليسانس» جوان‌ترها عنوان مي‌كنند، اين نكته شايد با اغماض به شوخي شبيه باشد، اما نقطه آغاز يك آسيب‌شناسي عمومي است.

جواناني كه امروزه ديپلم اخذ مي‌كنند، اگر وارد دانشگاه نشوند، هيچ توشه‌اي براي بقا ندارند. يك ديپلمه رياضي، تجربي و انساني با هر معدل كتبي و با هر نمره انضباطي، سرشار از محفوظاتي است كه فقط 6 ماه زمان كافي است تا همه را به ناخودآگاه ذهن بسپارد. او مي‌ماند و انبوهي از مطالبات جامعه كه توان پاسخگويي به هيچ يك را ندارد. نه فنوني مي‌شناسد و نه مفهومي. كتاب‌هاي درسي ما نه تنها از آموزش مهارت‌هاي ابتدايي زندگي خالي‌اند كه از مفاهيم اوليه زندگي اجتماعي مانند قانونگرايي، دورانديشي، نظم، علم معاش و.. تهي هستند.

سياستگذاران نظام آموزش، بارها طرح مهارت زندگي و ضرورت آموزش آن را در مدارس بررسي كرده‌اند، اما هر بار شيوه پرداختن به اين مهارت‌ها در گيرودار سلايق و خطوط فكري در ايران فراموش شده است. تجربه كشورهاي ديگر نشان مي‌دهد كه فارغ‌التحصيلان دوره متوسطه در صورت راه نيافتن به دانشگاه، متناسب با مهارت‌هايي كه آموخته‌اند، مي‌توانند ادامه مسير دهند، حال آن كه در ايران، دانش‌آموختگان 1918 ساله دبيرستان‌ها، افراد بي‌پناهي هستند كه يا به مشاغل كاذب روي مي‌آورند يا به اجبار با غول كنكور گلاويز مي‌شوند تا شايد در رشته‌اي تحصيلي كه نه از آن آگاهي دارند و نه به آن علاقه، تنها براي لقمه‌اي نان، طي طريق كنند.