یاداشت

روش جايگزين را دريابيد (حميد اسدي) ۱۳۸۸ نوزدهم بهمن - 10:11

با آن‌كه رئيس‌جمهور و وزير اقتصاد، طي روزهاي گذشته تلويحا و تصريحا از مردم خواسته بودند خوشه‌بندي را از ذهن خود خارج كنند، ديروز سخنگوي طرح تحول اقتصادي بار ديگر با ادبياتي شفاف‌تر و صريح‌تر مساله خوشه‌بندي را تمام شده عنوان كرد تا خيال همه كساني كه تصور مي‌كردند ممكن است يارانه دريافت نكنند، راحت شود.

اعلام وضعيت افراد در خوشه‌هاي سه گانه طي روزهاي اخير سروصداي زيادي به پا كرده بود. بسياري از مردم نسبت به نحوه خوشه ‌بندي‌ها معترض بودند، ضمن آن‌كه نمايندگان نيز با موضعگيري در برابر موضوع «خوشه‌بندي» آن را مغاير با مصوبه مجلس در قانون هدفمندسازي يارانه‌ها عنوان كردند.

از همان زمان شروع طرح جمع‌آوري اطلاعات اقتصادي خانوارها هم كارشناسان نسبت به ناكارآمد بودن اين روش براي استفاده در طرح هدفمند كردن يارانه‌ها هشدار داده بودند. كارشناسان زيادي در آن زمان اعلام كردند، گام نخست هدفمندسازي يارانه‌ها درست برداشته نشده است.

مجموعه اين اعتراضات و نيز اشكالات فاحش موجود در نحوه خوشه ‌بندي ، دولت را به اين نتيجه رساند كه اين مدل، ديگر ملاك پرداخت يارانه نباشد.

تصميم دولت را البته بايد به فال نيك گرفت چرا كه به هر حال، اعتراف به اشتباه، خود يك گام به سمت حل مشكل است. مطمئنا اگر همين روش مبناي اصلي پرداخت يارانه قرار مي‌گرفت، اعتراض‌ها نسبت به اين امر غيرقابل تحمل مي‌شد اما سوال اصلي اينجاست كه چه مدلي قرار است جايگزين خوشه‌بندي شود؟ اكنون كه حدود 40 روز تا شروع سال جديد و احتمالا اجراي قانون هدفمند كردن يارانه‌ها باقي است، دولت از كدام ابزار براي تشخيص دقيق وضعيت درآمدي و كلا موقعيت مالي افراد استفاده خواهد كرد؟ آيا دولت از قبل، سناريوي جايگزيني را براي خوشه‌بندي پيش‌بيني كرده است؟

محمدرضا فرزين، سخنگوي كارگروه طرح تحول اقتصادي در اين باره گفته است: سناريوهاي مختلفي در كارگروه تحول مطرح است كه هنوز تصويب نشده و بعد از تصويب كارگروه طرح تحول به اطلاع مردم خواهد رسيد. وي همچنين گفته است: سال اول از يك روش عام غير از خوشه‌بندي براي پرداخت يارانه استفاده مي‌شود و براي شناسايي خانواده‌هاي فقيرتر روش خاصي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

روش خاصي را كه قرار است براي شناسايي خانواده‌هاي فقير‌تر مورد استفاده قرار بگيرد، مي‌توان حدس زد. احتمالا از همان اطلاعات موجود در پايگاه داده‌هاي كميته امداد، سازمان بهزيستي و بنگاه‌هاي خيريه براي شناسايي خانواده‌هاي فقير استفاده خواهد شد؛ هر چند خانواده‌هاي نيازمندي كه اطلاعات آنها در هيچ بنگاه خيريه‌اي ثبت‌نشده‌هم كم نيستند.

اما مشخص نيست روش عامي كه فرزين به آن اشاره مي‌كند، چه روشي است و بر پايه كدام مدل علمي استخراج شده است؟ اطلاعات پايه مورد استفاده در اين روش از كجا استخراج شده است؟ آيا اين اطلاعات پايه همان است كه مردم در فرم‌هاي اطلاعات اقتصادي خانوار قيد كرده‌اند؟ فرزين در اين باره گفته است: خوشه‌بندي را به طور كامل كنار نگذاشته‌ايم بلكه دنبال مدل جامع و مانعي هستيم تا نواقص برطرف شود.

اغلب معترضان، موقعيت خود را در طبقه‌بندي‌هاي مالي پايين‌تر از چيزي كه مركز آمار ايران اعلام كرده است، مي‌دانند. آيا در سناريوي جايگزين اين مشكل حل خواهد شد؟ حتما دولت تدابير لازم را انديشيده است اما زمان كوتاه است و كار، بسيار بزرگ.